Maand: december 2025

Dubbelzinnige sleuteltekst

Nadat God heeft gesproken, lezen we de reactie van Job in vers 42:6. HSV:

 Daarom veracht ik mijzelf en ik heb berouw, in stof en as.

Op deze manier is deze tekst eeuwenlang vertaald. Toch is dat problematisch. Hoe valt het volgende vers daarmee te rijmen? De HEERE zegt:

Mijn toorn is ontbrand tegen u en tegen uw twee vrienden, want u hebt niet juist over Mij gesproken, zoals Mijn dienaar Job.

Hoe kan het zijn dat Job juist over God heeft gesproken? Hij heeft toch net zelf gezegd dat hij daar berouw van heeft!

Wetenschappers

Het commentaar van de Jewish Study Bible (2004, Oxford University Press Inc.) is:

As Job’s final comment, this verse would seem to be key to understanding the book as a whole. The Hebrew of the text, unlike the rest of Job, is not difficult, but is very ambiguous.

‘Als laatste opmerking van Job lijkt dit vers de sleutel te zijn tot begrip van het boek als geheel. Het Hebreeuws van de tekst is, in tegenstelling tot de rest van Job, niet moeilijk, maar wel zeer dubbelzinnig.’

De laatste tientallen jaren hebben verschillende bijbelwetenschappers zich over deze tekst gebogen. Bijvoorbeeld

• • Dr. Matthijs de Jong, hoofd Bijbelvertalen bij het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap – Job 42:6 – Job eindigt zijn rouw, maar zonder berouw (Artikel helaas tegenwoordig achter een betaalmuur).
  • Hans Debel, docent KU Leuven. (Artikel helaas verwijderd van site NGB. Je kunt het lezen als je een exemplaar van het tijdschrift Ezra koopt. Een samenvatting is nog wel te zien).

Deze onderzoeken hebben geleid tot een andere vertaling in de NBV21:

Daarom zal ik verder zwijgen, nu vind ik troost voor mijn kommervol bestaan.

Gratis

De wetenschappers willen dus geld hebben voor hun resultaten. Ik zal hier een poging doen om de tekst gratis te te laten verklaren. En wel door Job zelf!

Hoezo dubbelzinnig?

De Jewish Study Bible noemt de tekst dus dubbelzinnig. Hier een overzichtje van de verschillende betekenissen die de woorden in Job 42:6 kunnen hebben.

In de grondtekst staat er

עַל־כֵּ֭ן אֶמְאַ֣ס וְנִחַ֑מְתִּי עַל־עָפָ֥ר וָאֵֽפֶר׃  (voor wie Hebreeuws Grieks is: doe maar net of deze vreemde tekens er niet staan).

עַל־כֵּ֭ן   al-keen – Daarom (dit is niet dubbelzinnig)

1. 1. אֶמְאַ֣ס  em-as                            – Ik verwerp/versmaad/veracht/negeer
   2. וְנִחַ֑מְתִּי nachamti                    – en ik heb spijt/ ben getroost
   3. עַל־עָפָ֥ר וָאֵֽפֶר   al afar waefer – over/om/boven/op stof en as

Inderdaad verwarrend. Nader toegelicht:

1. 1. Het idee achter dit woord is dat je ergens geen aandacht aan besteedt.
      • Met emotie heet dat ‘verachten’ of ‘verafschuwen’.
      • Zonder emotie heet dat ‘verwerpen’, ‘negeren’, ‘laten vallen’.
   2. Het idee achter dit woord is dat je van gedachten verandert.
      • Als dat gedachten van verdriet waren, dan heet dat ‘getroost’
      • Als het een plan was, dan heet dat ‘spijt’
      • Was het een verkeerd plan, dan heet dat ‘berouw’.
   3. Het probleem bij de woorden ‘stof en as’ is, waar ze op slaan.
      • De ‘as’ waarin Job is gaan zitten (Job 2:8)?
      • Een teken van verdriet? ‘Zij scheurde hun kleren en ze strooiden stof over hun hoofden’. (Job 2:12 e.a.)?
      • Jobs armzalig bestaan in vergelijking met God (Gen 18:27 – Abraham: ‘hoewel ik stof en as ben’)?
      • Nog wat anders? 

Luister naar Job zelf

Wat is nu de juiste vertaling? Welke van de betekenissen moeten we kiezen?

Volgens mij is het antwoord: ‘Luister naar Job zelf!’ Kijk hoe Job deze woorden eerder heeft gebruikt en in welk verband. Zo hebben ook de oorspronkelijke lezers het moeten doen. Die hadden geen woordenboeken, concordanties of computerprogramma’s die de Bijbel doorzoeken. Wat ze wel hadden, was een goed geheugen. Daarmee werd de betekenis duidelijk.

Wat heeft Job eerder gezegd?

Daarom gaan we die dubbelzinnige woorden zoeken in wat voorafgaat.

Nummer 1 – אֶמְאַ֣ס          em-as.

Dit woord komt in deze vorm in het boek Job nog twee keer voor. De laatste keer in de laatste rede van Job.

Job 31:13 Als ik het recht van mijn slaaf of van mijn slavin versmaad heb, wanneer zij een geschil met mij hadden (HSV)

Job betoogt dat hij zo rechtvaardig was dat, zelfs als een slaaf of slavin een geschil met hem had, hij dat niet negeerde, maar serieus oppakte. Als Job in 42:6 dit woord gebruikt, bedoelt hij hetzelfde. Het geschil dat hij had met God, versmaad hij nu. Met andere woorden, hij trekt zijn aanklacht in.

Nummer 2 – ְנִחַ֑מְתִּי         nachamti

Dit werkwoord komt in het boek 7(!) keer voor. Gesproken door Job zelf en door de verteller. Alle keren betekent het ‘troost’. Dit is de zesde keer. De laatste vinden we in 42:11:

Al zijn broers en al zijn zusters en allen die hem vroeger gekend hadden, kwamen bij hem en gebruikten de maaltijd met hem in zijn huis. Zij betuigden hem hun medeleven en vertroostten hem over al het onheil dat de HEERE over hem gebracht had.

Zo te zien is het vreemd dat veel vertalingen alleen bij onze tekst voor ‘berouw’ hebben gekozen.

Nummer 3 – עַל־עָפָ֥ר וָאֵֽפֶר           al afar waefer

In deze vorm komen deze woorden maar één keer voor. Ook in de laatste rede van Job.

Job 30:19 Hij heeft mij in het slijk geworpen, en ik ben gelijk geworden aan stof en as. (HSV)

Met ‘stof en as’ bedoelt Job dus de ellendige staat, waarin God hem heeft gebracht.

Vertaling

Alles bij elkaar kom ik, aan de hand van de uitspraken van Job, op een vertaling als

Daarom trek ik mijn aanklacht in en ben ik getroost over de ellende die God mij heeft laten doormaken.

Dat zit dus dicht bij de NBV21 vertaling.

Juist!

Dus inderdaad heeft Job juist van God gesproken. Job beschuldigde God ervan dat Hij hem onrechtvaardig behandelde. En hij had gelijk! God hád hem onrechtvaardig behandeld. Nu heeft God tot hem gesproken. De strekking van Gods woorden is dat Zijn daden Jobs verstand ver te boven gaan. Dat geldt ook voor de reden van die onrechtvaardige behandeling.

Job heeft dus geen berouw van zijn woorden en doet ook geen boete. God heeft hem wel op andere gedachten gebracht, maar hem niet veroordeeld.

Over de vorige zin

Ik héb U horen spreken, en nu heb ik gezien wie U bent (NBV21).

binnenkort meer.

Een nieuw begin

Nu Job dit beseft, stopt hij met God aan te klagen. Ondanks de rampen die hem zijn overkomen, is God niet zijn vijand. Daardoor is hij getroost en is hij klaar voor een nieuw begin.

Persoonlijk

Toen, nu meer dan 35 jaar geleden, een jongere broer van me is overleden, had ik het daar natuurlijk erg moeilijk mee. Ook ik kreeg toen troost door de gedachte dat je, na alle rommel van ziekte, slechte mensen of domme pech, uiteindelijk toch terechtkomt bij een liefdevol God.