Op 1 juli vieren we Keti Koti – Gebroken Ketenen, de afschaffing van de slavernij in Nederland. Dat gebeurde in 1863.
Twee jaar geleden is er een liedje over Keti Koti gemaakt voor het televisieprogramma Klokhuis
Er is nog een lied, wereldwijd populair, dat we nog wel beter het ‘Keti Koti lied’ kunnen noemen. Het is namelijk gemaakt door de mensen die actie gevoerd hebben voor afschaffing van de slavernij. Dat is het bekende
Amazing Grace
Hoe kan de tekst van een christelijke hymne te makken hebben met Keti Koti?
Als er twee mensen zijn die succesvol actie gevoerd hebben tegen de slavernij, dan zijn dat William Wilberforce en Harriet Beecher Stowe.
William Wilberforce
William Wilberforce (1759-1833) was de Engelse parlementariër die ervoor heeft gezorgd dat de slavenhandel werd afgeschaft. Over hem heeft zijn tijdgenoot Edmund Burke gezegd: “Eén man met overtuiging vormt een meerderheid”.
Levensloop
Wilberforce was van oorsprong een verwende jongen, die het fortuin dat hij had geërfd vooral gebruikte om luxe uit te gaan en om te gokken. Politiek vond hij wel wat en daarom deed hij een gooi naar een parlementszetel. Doordat hij veel geld aan zijn campagne besteedde, lukte dat nog ook! De eerste jaren deed hij niets anders dan in debatten zichzelf naar voren schuiven.
Toen kwam hij tot geloof! Door contact met christenen en het lezen van goede boeken kwam hij tot bekering en werd een evangelisch christen. Hij was toen 25 jaar. Nu wilde hij zijn leven in dienst van God stellen. Hij dacht eraan om predikant te worden. Om bevestigd te worden in zijn keuze ging hij een evangelisch predikant, die hij kende via familie, om raad vragen. Dat was de schrijver van Amazing Grace.
John Newton
Als er iemand is, uit wiens leven blijkt hoeveel moeite God soms moet doen om iemand op andere gedachten te brengen, is het wel John Newton (1725-1807).
In zijn jeugd zette hij het geloof opzij. Hij ging werken op slavenschepen en toonde geen greintje genade toen hij mensen kocht, martelde en verkocht alsof ze minder waard waren dan vee.
Diverse keren werd zijn leven op wonderlijke manier gespaard, terwijl anderen omkwamen. Dat zette hem tot denken. Nadat hij in 1748 op 23-jarige leeftijd een hevige storm had overleefd, bekeerde hij zich tot het christendom. Niettemin bleef hij nog jarenlang varen op slavenschepen en investeren in slavenhandelsbedrijven.
Later beschouwde hij 1748 niet als een echte bekering, omdat hij niet leefde zoals een christen betaamt.
Maar God ging met hem door. Hij werd in 1764 predikant in de anglicaanse kerk. Toen begon hij, in samenwerking met William Cowper, hymnen te schrijven, waaronder “Amazing Grace”.
Amazing grace (how sweet the sound)
that saved a wretch like me!
I once was lost, but now I am found,
Was blind, but now I see.
‘Twas grace that taught my heart to fear,
and grace my fears relieved;
how precious did that grace appear,
the hour I first believed!
Through many dangers, toils and snares,
I have already come;
’twas grace has brought me safe thus far,
and grace will lead me home.
The Lord has promised good to me,
His word my hope secures;
He will my shield and portion be,
as long as life endures.
Yes, when this flesh and heart shall fail,
and mortal life shall cease;
I shall possess, within the veil,
a life of joy and peace.
The earth shall soon dissolve like snow,
the sun forbear to shine;
but God, who call’d me here below,
will be forever mine.
Hij schreef dit in 1772. Langzaam drong bij hem het besef door hoe onmenselijk en onchristelijk de slavernij was. Maar toen drong het ook goed door! Ook wat dit betreft, kon hij nu zeggen ‘I was blind, but now I see‘. Vanaf 1780 begon hij actie te voeren. Hij werd een ”abolitionist”. Uit eigen ervaring kon hij vertellen van de wreedheden die werden begaan.
In die tijd kwam Wilberforce hem om raad kwam vragen over zijn roeping. Hij wilde Newton alleen in het diepste geheim ontmoeten. In zijn eigen kringen werd er diep neergekeken op evangelische christenen. Het waren fanatieke dwepers, die ook nog eens de maatschappelijke verhoudingen omver wilden gooien.
Het antwoord van Newton was dat hij geen predikant moest worden, maar dat hij veel beter in het parlement kon blijven! Dan kon hij zijn gaven aanwenden om een eind te maken aan de slavernij.
Dat deed Wilberforce.
“Het hoofddoel van mijn parlementaire loopbaan, als het God behaagt, moge ik dan het instrument zijn om een einde te maken aan deze stroom van goddeloosheid en wreedheid, zoals nog nooit eerder een christelijk land te schande heeft gemaakt.”
Dat ging zeker niet gemakkelijk! Twintig jaar lang kreeg hij te maken met tegenstand, beledigingen, laster, zelfs doodsbedreiging. Hij streed dan ook tegen enorme economische belangen. Elf keer werd zijn voorstel om de slavenhandel te stoppen weggestemd.
De grote doorbraak kwam in 1807. Zijn twaalfde poging kreeg een onverwacht hoge meerderheid van stemmen. De publieke en politieke opinie waren langzaam veranderd tegen de slavernij. Toen zijn voorstel werd aangenomen, liepen bij William Wilberforce de tranen over de wangen.
Newton, die ernstig ziek was, hoorde het en was heel blij met dit geweldige nieuws.
De slavernij zelf?
De handel in slaven was nu illegaal, maar de slavernij zelf bleef nog zesentwintig jaar bestaan. Dat was dus in 1833. Anderen ijverden voor afschaffing. Op zijn sterfbed hoorde Wilberforce het goede nieuws dat eindelijk alle slaven in het Britse Imperium vrije mensen zouden worden.
Verenigde Staten
In de Verenigde Staten van Noord Amerika bleef slavernij langer bestaan. Eén jaar na Engeland, in 1808, was ook hier de handel in slaven uit Afrika verboden. In de noordelijke staten werd ook niet meer gebruikt gemaakt van slaven, maar de zuidelijke waren economisch afhankelijk van deze spotgoedkope arbeidskrachten.
Harriet Beecher Stowe
Harriet Elisabeth Beecher (1811-1896) was een echte domineesdochter. Haar vader was calvinistisch predikant, verschillende broers werden predikant en ze trouwde met de predikant Calvin Ellis Stowe.
Harriet en haar man waren fervente tegenstanders van de slavernij. Ze boden tijdelijk onderdak aan verschillende voortvluchtige slaven in hun huis. Dat was niet zonder risico. Hoewel de slavernij in de noordelijke staten was afgeschaft, stonden er toen zware straffen op als je niet meewerkte om ontsnapte slaven uit het Zuiden terug te brengen naar hun slavenhouder. Pas als deze Canada wisten te bereiken, waren ze echt vrij.
Tijdens een avondmaalsdienst in haar kerk kreeg ze een beeld van een zwarte slaaf die werd doodgeslagen. Dit was de aanleiding om het boek ‘Uncle Tom’s Cabin‘ – ‘De (Neger)hut van oom Tom‘ te schrijven. Dit boek had een enorme impact in binnen- en buitenland. Nooit eerder waren uit Afrika afkomstige slaven hoofdpersoon geweest van een boek. Hierdoor gingen de lezers zich met hen identificeren.
Dit leidde er uiteindelijk toe dat president Abraham Lincoln de Emancipatieproclamatie afkondigde. Vanaf 1 januari 1863 kregen alle slaafgemaakten officieel de vrijheid.
Nederland
Ook in Nederland had het boek groot effect. Bijvoorbeeld bij de Réveil-man Julien Wolbers (1819–1889. Nadat hij het gelezen had, publiceerde hij in 1853 een brochure met de ondertitel De slavernij in Suriname, of dezelfde gruwelen der slavernij, die in de ‘Negerhut’ geschetst zijn bestaan ook in onze West-Indische Koloniën!
Tien jaar later, ook in 1863 dus, werd de slavernij officieel afgeschaft. Ons Keti Koti.
Amazing Grace++
In de roman ‘De hut van oom Tom’ komen bij de hoofdpersoon op een cruciaal moment de laatste coupletten van Amazing Grace in gedachten. Maar met de toevoeging van een nieuw couplet. Dat was niet van Newton, maar had zijn oorsprong in de Afrikaans-Amerikaanse gemeenschap. Tot nu toe was het mondeling overgeleverd. Harriet legde het nu vast.
When we’ve been there ten thousand years,
Bright shining like the sun,
We’ve no less days to sing God’s praise
Than when we first begun.
Het hangt er een beetje vanaf welke bundel je hebt. Niet alle originele coupletten staan in alle bundels. Maar dit laatste, van de slaafgemaakten zelf, vind je in vrijwel allemaal!
Uitvoeringen
Het is niet moeilijk om uitvoeringen van Amazing Grace te vinden. Hier een paar beroemde
Meer dan wat Jezus heeft gedaan
Zo heeft dus de bevrijding van zonden – Amazing Grace – geleid tot bevrijding van slaven.
Jezus heeft gezegd: ‘Ik verzeker jullie, wie op Mij vertrouwt zal hetzelfde doen als Ik, en zelfs meer dan dat.‘ (Joh. 14:12).
‘Meer dan dat‘, daar valt vast ook de afschaffing van de slavernij onder.
Wel beschamend dat het zo veel eeuwen na Jezus’ uitspraak heeft moeten duren.
Meer weetjes over Amazing Grace
Melodie
In het begin werd Amazing Grace gezongen op verschillende melodieën. Totdat de componist William Walker het koppelde aan een melodie die bekend stond als “New Britain”. Een “Match made in Heaven”. Het lijkt alsof de tekst voor deze melodie is geschreven.
Nederlandse vertalingen
Letterlijk, door Celine Dion
Geweldige Genade, hoe zoet is het geluid
Dat een stakker als mij redde
Ik was eens verloren, maar nu ben ik gevonden
Ik was blind, maar nu kan ik zien
Het was genade dat mijn hart leerde te vrezen
En genade dat mijn angsten weg nam
Hoe prachtig verscheen die genade
Op het uur toen ik voor het eerst geloofde
Door veel gevaren, moeite en verstrikkingen
Ben ik al gekomen
Het is genade dat me veilig tot zover brengt
En genade zal me naar huis leiden
De Heer heeft me veel goeds beloofd
Zijn woord versterkt mijn hoop
Hij zal mijn schild en bescherming zijn
Zo lang als het leven duurt
En wanneer dit lichaam en hart zullen falen
En het sterfelijk leven zal ophouden
Zal ik bezitten, in dat dal
Een leven van vreugde en vrede
Als we daar tienduizend jaar geweest zijn
Helder schijnend als de zon
Hebben we niet minder dagen om God te prijzen
Dan toen we voor het eerst begonnen
Om Te zingen, door Elly Zuiderveld (Opwekking 428)
Het leven vond, want ik was dood
En blind, maar nu kan ‘k zien
Te vrezen voor het kwaad
Maar ook – als ik mij tot Hem keer –
Dat God mij nooit verlaat
En tranen aan het kruis
Hij houdt mij door genade vast
En brengt mij veilig thuis